Stichting Museum Nieuwenkamp

4e Indische reis (Java, Bali, Soemba, Timor en Alor)

De Eerste Wereldoorlog hield Nieuwenkamp lang in Nederland. Toen er toch een schip naar Indië vertrok (september 1917), was hij aan boord. Ditmaal werd het een reis om de wereld van anderhalf jaar: vanwege de oorlog in Europa ging de route via het Panamakanaal, San Francisco, Japan, Hongkong en Kanton naar Batavia. Veel instituten verstrekten Nieuwenkamp ruime financiële middelen; mede dank zij zijn boek werd hij in wetenschappelijke kringen beschouwd als een gewaardeerd en gerespecteerd onderzoeker, en hij kreeg ook opdrachten mee om studies te maken en voorwerpen aan te kopen.
Onderweg werd hij echter doodziek (malaria, infecties en Spaanse griep). Hij logeerde in het Hotel der Nederlanden in Batavia en slaagde er in passage te boeken naar Holland op de SS Noordam. Op de laatste pagina van zijn reisaantekeningen van 1917 – 1919 noteerde hij:

'En daar zat die vermaarde ontdekkingsreiziger, zoo smal en zoo witjes, in de groote eetzaal van het Hotel der Nederlanden, heel ver weg, in een hoekje waar het niet tochtte, achter een tafeltje gedoken, en at, met lange tanden, een paar hapjes rijstepap.'

Aan boord knapte hij langzaam op. Eind januari 1919 was hij weer thuis.

Over een deel van deze reis schrijft hij zijn Zwerftocht door Timor en Onderhoorigheden, dat in 1925 verscheen. Alles wat hij verder schreef over deze reis, is te vinden in een tweetal dossiers en in aantekeningen in een aantekenboek en een dagboek. Hoewel nooit gepubliceerd, is veel daarvan cultureel en etnografisch interessant. De teksten over het bijbehorende bezoek aan Bali zijn, na afloop van deze reis, thuis omgewerkt en gepubliceerd in de herziene druk van Zwerftochten op Bai ( 1922).